Pejoratieve

Pejoratieve (pejoratief) is in de taalkunde een aanduiding voor woorden of uitdrukkingen die een negatieve waardeoordeling uitdrukken. Dergelijke termen dragen connotaties van minachting, denigratie of belachelijkmaking en worden vaak gebruikt om personen, groepen, gedragingen of kenmerken neer te halen of te kleineren.

Pejoratieve termen kunnen op verschillende niveaus voorkomen: individuen, groepen, gedrag of maatschappelijke normen. Ze kunnen expliciet zijn (een directe belediging) of impliciet via beladen termen of toon. In veel talen en culturen dragen ze bijzondere gevoeligheid wanneer het gaat om beschermde groepen zoals ras, etniciteit, gender, seksualiteit, handicap of religie. Slurs vallen onder deze categorie en worden vaak als stigmatiserend ervaren.

Historisch kan een woord een proces van pejoratie ondergaan, waarbij de betekenis negatiever wordt; tegenovergestelde beweging heet amelioratie. Pejoratieve taal kan de perceptie van anderen sturen en de manier waarop beleid, media en onderwijs communiceren beïnvloeden door stigmatisering of uitsluiting te legitimeren. In taalkundig onderzoek is het belangrijk om context, frequentie en intentioneel gebruik te bestuderen om de impact te beoordelen.

Praktisch gezien is het belangrijk om pejoratieve taal bewust te herkennen en waar mogelijk te vermijden, vooral in formele communicatie en academische context. In onderzoek en onderwijs worden neutrale of descriptieve termen aanbevolen en wordt vaak aandacht besteed aan de sociale implicaties van woordkeuze.

Zie ook: pejoratie, amelioratie, denigratie, scheldwoord.