Hartzakje

Hartzakje, in het Nederlands vaak gebruikt voor pericardium, is een dunne, dubbelbladige membraan dat het hart omsluit en beschermt. Het bestaat uit twee onderdelen: een buitenste fibrosepericardium en een binnenste serouspericardium. Het serouspericardium is verdeeld in een pariëtale laag, die de binnenkant van het fibrosepericardium bekleedt, en een viscerale laag die direct op het hart rust (epicardium). De ruimte tussen deze serouse lagen is de pericardiale holte, waarin doorgaans een kleine hoeveelheid vloeistof aanwezig is die wrijving tijdens de hartslag vermindert. De vloeistofhoeveelheid bij volwassenen bedraagt meestal ongeveer 15 tot 50 milliliter.

Locatie en verbindingen: Het pericardium bevindt zich in de borstkas binnen het mediastinum en is bevestigd aan de diafragma- en borstwandige structuren. Het fibrosepericardium is verbonden aan de grote bloedvaten die het hart verlaten en binnenkomen, en aan de sternum via sternopericardiale ligaturen. Deze verbindingen helpen het hart op zijn plaats te houden en beperken overmatige beweging.

Functie: De belangrijkste functies van het hartzakje zijn bescherming tegen mechanische belasting, stabilisatie van de positie van het hart in de borstkas en vermindering van wrijving door de pericardiale vloeistof tussen de twee serose lagen.

Klinische relevantie: Ontsteking van het hartzakje (pericarditis) of ophoping van vloeistof in de pericardiale holte (pericardiale effusie) kan pijn veroorzaken en in ernstige gevallen leiden tot calamiteiten zoals cardiale tamponade. Diagnostiek gebeurt meestal met beeldvorming en echocardiografie; behandeling is afhankelijk van de oorzaak en kan medicatie of drainage omvatten. De zenuwvoorziening omvat vooral de nervus phrenicus, wat pijnreferral naar schouders en hals kan veroorzaken bij ontstekingen.