Gasverlichting

Gasverlichting is een vorm van verlichting die werkt door de verbranding van gas in een brander of mantel. Het gas, vaak town gas of aardgas, wordt via een netwerk van leidingen naar lampen geleid en ontstoken. Vroege systemen gebruikten open vlammen, maar latere ontwerpen maakten gebruik van gasmantels zoals de Welsbach-mantel, die de helderheid en het rendement aanzienlijk verhoogden doordat de mantel bij hoge temperatuur gloeide.

Historisch gezien ontstond gasverlichting in de eerste helft van de 19e eeuw. De eerste openbare gasverlichting werd in Londen ingevoerd rond 1807 en verspreidde zich snel naar andere Europese steden en Noord-Amerika. Een uitgebreid gasnet maakte stadswijken langer verlicht en veranderde het avondleven en de economie. Industriële fabrikanten en straatlampen vormden een wezenlijk onderdeel van het stedelijk netwerk.

Vanaf de jaren 1940 tot 1960 werd gasverlichting in veel plaatsen vervangen door elektriciteit. In de komende decennia verdween het uit alledaagse toepassingen, behalve in historische wijken of voor decoratieve doeleinden. Tegenwoordig is gasverlichting in deze context vaak uitgerust met moderne regel- en veiligheidsystemen en dient het als erfgoed- en toeristische attractie, in plaats van primair functionele verlichting.

Veiligheid en milieu: verbranding van gas kan koolmonoxide en andere verontreinigingen opleveren bij onvolledige verbranding, en bij lekkages bestaan risico’s op brand of explosie. Systemen vereisen juiste ventilatie, regelbare branderstand en veiligheidsvoorzieningen; grote netwerken vereisen onderhoud en toezicht. Het verbranden van gas genereert CO2 en NOx, waardoor milieubelasting in overweging wordt genomen.