Equitytheorie

Equitytheorie is een motivatietheorie uit de sociale psychologie die verklaart hoe mensen keuzes en inzet regelen op basis van waargenomen rechtvaardigheid. De theorie werd in 1963 geïntroduceerd door John Stacey Adams. Zij gaat uit van een vergelijking: individuen meten de verhouding tussen wat zij inbrengen (inputs) leveren en wat zij ontvangen (outputs), en vergelijken deze verhouding met die van een referentiepersoon.

Belangrijke concepten zijn inputs (zoals tijd, inzet, vaardigheden, ervaring) en outputs (zoals loon, erkenning, loopbaanmogelijkheden, secundaire beloningen). De referent is degene met wie men vergelijkt, bijvoorbeeld een collega, zichzelf in een andere positie of algemeen aanvaarde normen. Een onevenwichtige verhouding wordt ervaren als onrechtvaardig, wat leidt tot distress en tot aanpassingen in houding of gedrag.

Mogelijke reacties op onevenwichten zijn onder meer: proberen de verhouding te herstellen door meer of minder inputs te leveren, bedrag of aard van outputs te veranderen, de perceptie van de referent aan te passen, van referent te wisselen, of de situatie te verlaten. Ook cognitieve rationalisatie is mogelijk. Bij onderbeloning kan boosheid of demotivatie ontstaan; bij overbeloning kunnen gevoelens van schuld of ongemak optreden.

Toepassingen en kritiek: equitytheorie wordt veel gebruikt bij beloningssystemen, prestatiemanagement en organisatie-ontwerp om percepties van eerlijkheid te begrijpen en te sturen. Kritiekpunten omvatten een te sterke focus op individuele vergelijking, culturele variaties, moeilijk meetbare uitkomsten en de aanname van puur rationeel handelen. Desondanks biedt de theorie een bruikbaar kader voor het analyseren van motivatie en beloning in werkomgevingen.