Celactiviteiten

Celactiviteiten verwijzen naar de verzameling processen die in een cel plaatsvinden en die nodig zijn voor overleving, groei en homeostase. Ze omvatten stofwisseling, energieproductie, synthese van biomoleculen, onderhoud van structuur, beweging, transport en signaalgeving naar binnen en buiten de cel.

Stofwisseling omvat zowel afbraak als opbouw van moleculen. Hoofdwegen zijn glycolyse, de citroenzuurcyclus en oxidatieve fosforylering, die samen ATP leveren. Golven van reacties regelen de aanmaak van nucleïnezuren, eiwitten, lipiden en koolhydraten, met enzymen en feedbackmechanismen die de balans bewaken.

Genexpressie en regulatie betreffen transcriptie van DNA naar RNA, RNA-processing en translatie naar eiwitten, met post-translationele modificaties en kwaliteitscontrole. Regulatie vindt plaats via transcriptionele factoren, epigenetische veranderingen en signaalgestuurde toestandsafhankelijke aanpassingen die cellulaire funties moduleren.

Celcommunicatie en signaaltransductie laten cellen reageren op hun omgeving. Receptoren detecteren signalen en activeren routes zoals MAPK en PI3K-Akt, wat doorgaans leidt tot veranderingen in genexpressie, metabole activiteit of gedrag van de cel.

Celcyclus en deling omvatten groeicontrole, DNA-replicatie en celdeling. Controlepunten bewaken integriteit voordat de cel verder gaat; mitose verdeelt chromosomen over dochtercellen, meiose produceert haploïde gameten in voortplanting.

Onderhoud en overleving omvatten autofagie, apoptose en senescentie, evenals DNA-reparatie en proteostase. Transport en vesiculair verkeer, samen met het cytoskelet, zorgen voor ruimtelijke organisatie en intracellular transport.

Onderzoek naar celactiviteiten gebeurt met beeldvorming, fluorescente markers, genomica, proteomica en metabolomics, waaronder single-cell technieken om cellulaire heterogeniteit en dynamiek te bestuderen.