groeicontrole

Groeicontrole is het geheel van cellulaire en moleculaire processen dat de snelheid, timing en omvang van celgroei en weefselontwikkeling regelt bij meercellige organismen. Het doel is dat cellen delen alleen wanneer dat biologisch passend is, en dat de grootte en structuur van weefsels behouden blijven. Groei wordt gereguleerd door een balans tussen celdeling, differentiatie, apoptose en cellulaire rust (G0), en door zowel intrinsieke programmering als extrinsieke signalen zoals groeifactoren, nutriënten, energiestatus en contact tussen cellen.

De kern van groeicontrole ligt in de celdelingsmachinerie, waaronder cyclines en cycline-afhankelijke kinases (CDK’s) die de voortgang door de fasen G1, S, G2 en M sturen, en remmende controles zoals CDK-remmers en tumoronderdrukkers zoals p53 en RB. Externe signalen worden opgevangen door receptortyrosinekinases en activeren signaalroutes die groei en deling coördineren. Belangrijke paden zijn onder andere PI3K–AKT–mTOR (groei gekoppeld aan eiwitsynthese en nutriënten), RAS–RAF–MEK–ERK (proliferatie), en de Hippo-route (organengrootte). TGF-β kan in sommige contexten groei onderdrukken.

Stoornissen in groeicontrole kunnen leiden tot onbeperkte celdeling en kanker, maar ook tot ontwikkelingsstoornissen en verouderingsprocessen. Een gezond groeibeheer is tevens cruciaal voor weefselreparatie en regeneratie. Onderzoekers bestuderen groeicontrole in modelorganismen zoals gist en muizen, en therapeutische benaderingen richten zich op CDK-remmers, mTOR-remmers en gerelateerde pathway-inhibitors die groeiregulatie proberen te herstellen.