ABOantigenen

ABO-antigenen vormen een groep koolhydraatantigenen op het oppervlak van rode bloedcellen en in mindere mate in andere weefsels en lichaamsvloeistoffen. Ze bepalen de ABO-bloedgroep: A, B, AB en O. De antigenen ontstaan uit het H-antigeen als precursor; enzymen voegen specifieke suikers toe: A-antigenen dragen N-acetylgalactosamine en B-antigenen dragen galactose. Bij de O-variant ontbreekt de activiteit van deze enzymen, zodat alleen het H-voorloperantigeen aanwezig blijft.

Genetica en biochemie: Het ABO-systeem wordt primair bepaald door het ABO-gen op chromosoom 9. A- en B-allelen coderen respectievelijk de A- en B-glycosyltransferasen; het O-allel is een frameshiftmutatie die deze activiteit uitschakelt. Het H-antigeen ontstaat door fucosyltransferase FUT1. Het Bombay-fenotype hh mist zowel H- als A/B-antigenen en draagt anti-H-antilichamen.

Expressie buiten de erytrocyten: Secretor-status wordt bepaald door FUT2. Secretors hebben ABO-antigenen in speeksel en slijmvliezen; non-secretors missen of vertonen verzwakte expressie. Lewis-antigenen kunnen hierbij een aanvullende rol spelen en de presentatie van ABO-antigenen beïnvloeden.

Klinisch belang: ABO-compatibiliteit is cruciaal bij bloedtransfusies en voortplantingszorg. De belangrijkste isohemagglutinines zijn anti-A en anti-B, meestal IgM, die bij blootstelling tot snelle hemolyse kunnen leiden. O-negatief bloed wordt vaak gezien als universele donor voor erytrocyten, AB als universele ontvanger voor erytrocyten; bij plasma zijn de regels anders. Bombay-typen vormen een bijzondere complicatie: zij kunnen geen ABO- of H-antigen ontvangen en vereisen nauwkeurig geteste, compatibele bloedproducten.

Subtypen en varianten: A1- en A2-subgroepen komen het meest voor; zeldzame B-subgroepen bestaan ook en hebben klinische implicaties voor transfusie.