vectortransmissie

Vectortransmissie is de overdracht van ziekteverwekkers van een reservoir of besmet dier naar mens of dier via een vector, meestal een organisme dat zich voedt met bloed. Veelvoorkomende vectoren zijn muggen, teken en vlooien. De term wordt gebruikt in de epidemiologie om de rol van vectors in de verspreiding van ziekten te beschrijven.

Er zijn twee hoofdtypen vectortransmissie:

- Biologische vectortransmissie: de pathogeen ontwikkelt en/of vermeerdert zich in de vector voordat het wordt overgedragen. Voorbeelden zijn malaria (Plasmodium) en virussen zoals dengue en Zika die via muggen (Anopheles, Aedes) worden doorgegeven, en de Borrelia-bacterie die via teken Lymebom te dragen kan zijn.

- Mechanische vectortransmissie: de pathogeen wordt overgedragen zonder ontwikkeling of vermenigvuldiging in de vector. De vector draagt het pathogeen op zijn buitenkant of in zijn stofwechsel en geeft het bij een volgende gastheer af. Voorbeelden zijn bacteriën en virussen die via huisvliegen of andere vliegende vectoren worden overgebracht.

Proces en factoren: Pathogenen worden meestal tijdens een bloedmaaltijd opgenomen en kunnen vervolgens in de vector overleven, migreren naar speekselklieren en bij een volgende bite in een gastheer worden geïnjecteerd. Veel ziekten hangen samen met factoren zoals vectorcompetentie (in staat zijn om het pathogeen te dragen en over te dragen), vectordichtheid, gastheersamenstelling, klimaat en omgevingscondities.

Beheersing en surveillance: Preventie richt zich op vectorcontrole (insecticiden, netten, larven- en broedplaatsenbestrijding), persoonlijke bescherming, vaccinatie waar beschikbaar en vroegtijdige detectie van uitbraken om transmissie te verminderen. Vectortransmissie heeft aanzienlijke impact op de volksgezondheid in tropische en gematigde klimaten.