tornadodiagrammen

Tornadodiagrammen, ook wel tornado-diagrammen genoemd, zijn grafische instrumenten die de gevoeligheid van een modeluitkomst voor onzekerheden in invoervariabelen tonen. De diagram geeft de verwachte variatie in de uitgangswaarde weer wanneer elke input varieert tussen zijn lage en hoge grens, terwijl de overige variabelen op hun baseline blijven. Door de diagrammen worden de belangrijkste drijvende krachten zichtbaar in één oogopslag.

Constructie begint met een base-case uitkomst, gevolgd door het selecteren van relevante invoervariabelen en hun onder- en bovengrenzen. Voor elke variabele wordt de impact berekend door de uitkomst te bepalen wanneer die variabele van laag naar hoog verandert (andere variabelen op baseline). De resulterende impact wordt als een horizontale balk weergegeven; variabelen worden gerangschikt op aflopende grootte van impact, waardoor de grafiek een kenmerkende "tornado"-vorm krijgt.

Tornadodiagrammen worden veel gebruikt in risicoanalyse, besluitvorming en projectevaluatie om prioriteiten te identificeren en onzekerheden te communiceren. De lengte van elke balk geeft de omvang van de mogelijke verandering in de uitkomst; de volgorde toont welke variabelen het meest bijdragen aan onzekerheid. Ze zijn vooral geschikt voor snelle, visuele vergelijking, maar vereisen aandacht voor aannames.

Beperkingen bestaan uit de veronderstelling van lineaire, onafhankelijke effecten en het ontbreken van interacties tussen variabelen. De keuze van base-case en grenzen beïnvloeden de resultaten sterk. Er bestaan varianten zoals probabilistische tornado-diagrammen en one- of multi-scenario-aanpassingen die meerdere scenario's tegelijk tonen.