straalbehandeling

Straalbehandeling is een medisch proces waarbij ioniserende straling gericht wordt toegepast op zieke weefsels, meestal tumoren, om celdeling te remmen en tumorgroei te beperken. Het kan curatief, adjuvant of palliatief ingezet worden.

De belangrijkste vormen zijn externe stralingsbehandeling (EBRT), waarbij straling van buitenaf met een lineaire versneller op de tumor gericht wordt, en brachytherapy, waarbij een stralingsbron dichtbij of in het tumorgebied geplaatst wordt. Daarnaast bestaan technieken zoals stereotactische radiotherapie (SRT/SBRT) en protonentherapie, die gebruikmaken van geladen deeltjes.

Voordat bestraling plaatsvindt, wordt planning uitgevoerd met beeldvorming (CT, soms MRI of PET) om doelgebied en organen in risico te definiëren. De totale dosis wordt verdeeld over meerdere fracties om gezond weefsel te sparen en de behandeling beter te kunnen aanpakken.

Technieken zoals IMRT, VMAT en IGRT verbeteren nauwkeurigheid door aangepaste stralingsbundels en dagelijkse beeldcontrole. Bij sommige tumoren kan stereotactische radiotherapie hoge doses in weinig zittingen opleveren. Protonentherapie gebruikt geladen deeltjes voor mogelijk betere beperking van dosis aan omliggende weefsels.

Bijwerkingen variëren per gebied, maar kunnen huidirritatie, vermoeidheid, misselijkheid of diarree omvatten. Langdurige effecten zijn afhankelijk van locatie en dosis en kunnen op lange termijn functieverlies of littekenvorming betreffen; zeldzaam maar mogelijk is ook een risico op tweede kankers.

Historisch heeft stralbehandeling sinds de ontdekking van X-straling in 1895 snel ontwikkeld; moderne planning en beeldvorming maken radiotherapie vandaag veilig en effectief in veel kankerstadia en in combinatie met andere behandelingen.