staartfin

Staartfin, ook wel caudale vin genoemd, is de achterste vin van vissen. Het is opgebouwd uit dunne ribachtige vinstralen (lepidotrichia) die een zacht huidblad dragen. De staartfin speelt een sleutelrol bij voortstuwing, sturen en balans tijdens het zwemmen.

Vormen en structuur variëren sterk. Bij veel teleostvissen is de staartfin homocercaal, wat betekent dat beide lobben vrijwel gelijk zijn en symmetrisch verlopen. Bij haaien en enkele primitieve vissen is de staart heterocercaal: de bovenste lobus is meestal groter dan de onderste, wat invloed heeft op de stuwende kracht en curvatuur. Verder komen verschillende uiterlijke vormen voor, zoals forked (tweelobbig met een middenstekel, veel voorkomen bij snelle zwemmers), rounded (ronde vorm voor wendbaarheid) en lunate (halvemaanvormig, hoge snelheid en efficiëntie bij open water).

Functie en biomechanica. De staartfin genereert vloeistofstroom en voortstuwing door snelle afwisselende bewegingen van de vinstralen. De vorm van de staartfin beïnvloedt snelheid, wendbaarheid en het soort zwemstijl: snelle, langdurige zwemmers zoals tonijnen hebben vaak lunate staarten, terwijl bodembewoners eerder rond of sumpig zijn met afgeronde staarten. De staartfin werkt samen met de caudale peduncle en de bijbehorende spieren om krachtige stoten te leveren.

Ecologie en evolutie. De staartfin is een adaptieve eigenschap die zich heeft aangepast aan leefgebied en gedrag. Door evolutie heen is de staartfin bij vissen geoptimaliseerd voor snelheid, energie-efficiëntie en wendbaarheid in uiteenlopende omgevingen, van open oceaan tot ondiepe wateren en begroeiing. In fossiele vondsten dient de staartfin vaak als indicator voor voortbeweging en habitat van vroegere vissen.