screeninginstrumenten

Screeninginstrumenten zijn gestandaardiseerde hulpmiddelen die worden gebruikt om bij een populatie of patiëntengroep signalen te identificeren die wijzen op een ziekte, aandoening of risico op een aandoening. Ze dienen als eerste stap in het screeningproces en leveren geen diagnose op; bij positieve of verdachte scores volgt doorgaans een uitgebreider diagnostisch onderzoek. Instrumenten bestaan meestal uit korte vragenlijsten, interview-items of computergestuurde algoritmen die symptomen, risicofactoren of functionele beperkingen meten.

Belangrijke kenmerken zijn validiteit en betrouwbaarheid. Daarnaast worden screeninginstrumenten gekenmerkt door hun sensitiviteit en specificiteit, en vaak door een vooraf bepaalde cut-off score. De prestaties worden soms samengevat met ROC-curves en voorspellende waarden, afhankelijk van de prevalentie in de geteste populatie.

Toepassingsgebieden zijn onder meer de eerstelijnszorg, geestelijke gezondheidszorg, geriatrie, kinder- en jeugdgezondheidszorg, oncologie en publieke gezondheidszorg. Instrumenten kunnen zelfrapportage zijn (bijv. PHQ-9 voor depressie, GAD-7 voor angst, AUDIT(C) voor alcoholgebruik) of interviewer-gebaseerd (bijv. EPDS, M-CHAT-R/F, MMSE/MoCA, klinische screenings in diverse domeinen).

Ontwikkeling en evaluatie omvatten itemontwikkeling, pilot- en validatiestudies, en culturele/taalversies met lokale normative data. Het gebruik dient rekening te houden met ethische aspecten zoals informed consent, privacy en culturele gevoeligheden. Beperkingen zijn onder meer kans op fout-positieven of fout-negatieven, afhankelijk van populatie en prevalentie, en de noodzaak van training en tijdsinvestering. Screeninginstrumenten zijn bedoeld om nader onderzoek te prioriteren, niet om een definitieve diagnose te stellen.