provenancevermelding

Provenancevermelding is de praktijk van het vastleggen en communiceren van de herkomst en geschiedenis van informatie, data of digitale objecten. Het omvat wie het object heeft gemaakt, wanneer, welke versies of bewerkingen zijn toegepast, welke bronnen zijn geraadpleegd en onder welke voorwaarden het object is verkregen of gepubliceerd. Het doel is transparantie, reproduceerbaarheid, verantwoording en traceerbaarheid van resultaten.

Toepassingsgebieden zijn onder andere academisch onderzoek, journalistiek, digitale bibliotheken, open data, datasets en softwareontwikkeling. Provenantiegegevens helpen bij het controleren van feiten, het volgen van wijzigingen en het beoordelen van betrouwbaarheid en kwaliteit. Ze kunnen in metadata van het object zijn geïntegreerd of als aparte documentatie worden beheerd.

Typische componenten van provenancevermelding omvatten bronverwijzingen, makers en betrokkenen, datum en tijd van creatie, versiegeschiedenis, uitgevoerde bewerkingen, gebruikte bronnen, licentie- en toegangsrechten, en identifiers zoals DOI of andere persistent identifiers. In datawetenschap spreekt men vaker van data provenance, waarin ook de transformatieketen en kwaliteitssindicatoren worden vastgelegd.

Standaarden en modellen zoals het W3C PROV-model bieden een gemeenschappelijke basis om provenancegegevens te beschrijven. PROV-D en PROV-O maken het mogelijk provenancegegevens machineleesbaar vast te leggen in RDF en andere formaten, wat interoperabiliteit bevordert.

Uitdagingen omvatten inconsistentie in metadata, privacy- en vertrouwelijkheidszorgen, aanvullende onderhoudslast en de afweging tussen beknopte en uitgebreide informatie. Doel is een evenwicht tussen bruikbaarheid en volledigheid, zodat provenancevermelding geloofwaardigheid en controleerbaarheid vergroot.