protozoën

Protozoën zijn eencellige, eukaryote organismen die over het algemeen heterotroof leven. De term is historisch en in moderne taxonomie wordt ze vaak vervangen door protisten of door verwijzingen naar specifieke groepen; protozoën vormen geen samenhangende, wettelijk erkende groep.

Kenmerken van protozoën zijn onder meer een enkele cel met een kern en membraangebonden organellen. Ze bewegen zich voort met pseudopodiën (amoeben), vlaggen of trilhaarden. Sommige protozoën bezitten contractiele vacuolen om overtollig water kwijt te raken en velen kunnen onder ongunstige omstandigheden cysten vormen om te overleven.

Voortplanting en levenscycli verlopen meestal ongeslachtelijk door celdeling, maar in sommige groepen komt ook seksuele voortplanting voor, met meiose en genetische recombinatie. Veel protozoën kennen complexe levenscycli die vrije stadia afwisselen met intracellulaire of parasitaire stadia, zoals Plasmodium in malaria.

Protozoën komen voor in diverse habitats, waaronder zoet- en zoutwater, vochtige bodems en in de weefsels van dieren. Ze spelen ecologisch een rol als consumenten in voedselwebben en kunnen bijdragen aan biogeochemische processen; sommige vormen leven vrij en andere zijn parasitair.

Ziekte en onderzoek: verschillende protozoën zijn menselijke en dierlijke ziekteverwekkers, bijvoorbeeld Plasmodium (malaria), Trypanosoma (slaapziekte), Entamoeba histolytica (amoebische dysenterie) en Leishmania. Daarnaast dienen protozoën als belangrijke modelorganismen in biologie en medische research. In taxonomy verwijst de term protozoën naar diverse eukaryoten die niet tot planten, dieren of schimmels behoren; het is dus een informatieve, maar geen strikt wetenschappelijke taxonomische groep.