gedaanteverwisseling

Gedaanteverwisseling is een term die verwijst naar het veranderen van de uiterlijke vorm of het uiterlijk van een organisme of van een persoon. In de breedste zin kan het slaan op elke transformatie van figuur, kenmerken of identiteit. In de biologie is gedaanteverwisseling vooral bekend als metamorfose: een proces waarbij een organisme een ingrijpende verandering van vorm ondergaat tijdens zijn levensloop. In de entomologie en reeks verwante vakdisciplines wordt meestal gesproken van holometabolie (volledige metamorfose) en hemimetabolie (onvolledige metamorfose). Bij holometabolen ontwikkelen larven en volwassen dieren sterk verschillende vormen en doorlopen vaak een rust- of popfase, zoals rups tot vlinder of larve tot wieren. Bij hemimetabolen zien de jonge stadia (nimfen) er in grote lijnen uit als kleine, onvolledige kopieën van het volwassen dier, met minder uitgesproken verschillen in vorm en soms vleugelontwikkeling.

Naast biologische context wordt gedaanteverwisseling ook in literatuur, mythologie en populaire cultuur gebruikt om een verschijnsel van shapeshifting of disguise te beschrijven. Figuren die van gedaante veranderen—zoals mythische wezens, magische personen of fictieve shapeshifters—worden vaak ingezet om thema’s als identiteit, macht en perceptie te verkennen.

Etymologisch komt gedaanteverwisseling uit het Nederlands, samengesteld uit gedaante (vorm, figuur) en verwisseling (wisseling, verandering). Hoewel de term in wetenschappelijke teksten vaak gekoppeld is aan metamorfose in organismen, blijft het ook in bredere zin een gangbare beschrijving van het veranderen van uiterlijk of verschijningsvorm.