cardiotoxiciteit

Cardiotoxiciteit verwijst naar schade aan hart- of vasculair weefsel veroorzaakt door bepaalde geneesmiddelen of behandelingen, zoals chemotherapie en radiotherapie, of door andere toxische factoren. De aandoening kan variëren van subklinische veranderingen in hartfunctie tot klinische hartziekten zoals hartfalen, myocarditis, pericarditis en ritmestoornissen.

Oorzaken en mechanismen omvatten onder meer antineoplastische middelen zoals anthracyclines (bijvoorbeeld doxorubicine) en andere chemotherapieën, evenals targeted therapies (HER2-remmers, bepaalde tyrosinekinaseremmers) en bestraling gericht op het hart of nabije structuren. De mechanismen bestaan uit direct cytotoxisch effect op cardiomyocyten, oxidatieve stress, mitochondriale disfunctie en veranderingen in signaalroutes en vasculatuur.

Klinische uitingen variëren van asymptomatische afname van linker ventrikelfunctie tot symptomen van congestief hartfalen, myocarditis, pericarditis of ritmestoornissen. Langdurige of hoge doses verhogen het risico. Radiotherapie kan op lange termijn ook vasculaire, valvulaire en pericardiale afwijkingen veroorzaken.

Risicofactoren zijn onder meer hogere cumulatieve dosis, oudere leeftijd, bestaande cardiovasculaire aandoeningen, combinatie van cardiotoxische therapieën en radiotherapie die het hart raakt, evenals genetische factoren. Voorafgaande screening en regelmatige follow-up zijn essentieel. Monitoring omvat baseline evaluatie en periodieke echocardiografie met metingen zoals linker ventrikelfunctie (LVEF) en globale longitudinale strain (GLS), naast biomarkers als troponine en NT-proBNP.

Diagnostiek kan beeldvorming, zoals echocardiografie en resonantiebeeldvorming, samen met klinische en biomarkertrends omvatten. Preventie en planning spelen een rol, bijvoorbeeld dose-beperking, liposomale formuleringen en het gebruik van dexrazoxane bij bepaalde anthracyclines, evenals maatregelen bij radiotherapie.

Behandeling van cardiotoxiciteit volgt hartfalen-richtlijnen indien nodig en omvat optimalisatie van medicatie (ACE-inhibitors of ARBs, beta-blokkers, mineralocorticoïde receptorantagonisten) en levensstijl. Soms moet de cardiotoxische therapie worden aangepast of gestopt; een multidisciplinaire aanpak in cardio-oncologie vergroot de kans op herstel en stabilisatie.

De prognose varieert en hangt af van tijdige detectie, behandeling en de onderliggende oorzaak. Vroege interventie kan reversibiliteit bevorderen; sommige patiënten ontwikkelen blijvende cardiomyopathie.