bisfosfonaten

Bisfosfonaten is een groep medicijnen die de botremodellering beïnvloeden en vooral botafbraak door osteoclasten remmen. Ze binden aan hydroxyapatiet in bot en komen vrij tijdens botresorptie, waardoor osteoclasten worden geremd of gedood. De meerderheid van de klinisch gebruikte bisfosfonaten is nitrogenhoudend, wat hun werking krachtiger maakt via verhindering van het mevalonaatpad en osteoclastapoptose; oudere of minder gebruikte middelen kunnen niet-nitrogenhoudende routes volgen.

Indicaties zijn onder meer osteoporose (vooral postmenopauze, maar ook bij mannen en glucocorticoïd-geïnduceerde osteoporose), Paget-ziekte van het bot en hypercalciëmie. Daarnaast worden ze ingezet ter preventie van skeletgerelateerde complicaties bij botmetastasen en sommige maligne aandoeningen. Behandeling kan systemisch zijn, via orale tabletten of injecties (intravenus) bij verschillende bereidingen en intervallen afhankelijk van het specifieke middel en de indicatie.

Toediening en advies bij gebruik: orale middelen worden meestal met een vol glas water ingenomen op een lege maag en de patiënt moet ten minste 30 minuten rechtop blijven voordat men iets eet of drinkt, om irritatie van de slokdarm te voorkomen. Agressieve calcium- of ijzersupplementen, antacida en andere calciumrijke medicijnen moeten op een andere tijd worden ingenomen. Bij intraveneuze toediening kunnen acute griepachtige verschijnselen optreden; bij langdurig gebruik kunnen zeldzame maar ernstige bijwerkingen ontstaan zoals osteonecrose van de kaak en atypische femurfracturen. Secundaire effecten zijn onder meer gastro-intestinale klachten, hypocalciëmie en mogelijk nierinsufficiëntie.

Contra-indicaties omvatten ernstige hypocalciëmie en ernstige nierinsufficiëntie; bij zwangerschap of lactatie en bij bepaalde slokdarmproblemen kan afwijken of vermijden aanbevolen zijn. Monitoring omvat botdichtheidsmetingen (DEXA), calcium- en fosforwaarden en nierfunctie, evenals evaluatie van bijwerkingen.