Standaardgrammatica

Standaardgrammatica is de verzameling erkende regels voor grammatica en zinsleer die geldt voor de standaardtalen van een taal, in het Nederlands meestal aangeduid als standaardnederlands. Ze beschrijft hoe woorden vervoegd worden, hoe zinnen opgebouwd zijn en hoe grammaticale functies zoals onderwerp, werkwoord en zinsdelen zich tot elkaar verhouden. Ook regels voor interpunctie en stilistische normen maken vaak deel uit van de standaardgrammatica. In de praktijk dient standaardgrammatica als norm voor formele communicatie: onderwijs, media en officiële teksten volgen doorgaans deze regels.

Standaardgrammatica is deels prescriptief: zij geeft aan wat als correct wordt beschouwd en hoe taal ideally gebruikt behoort te worden. Descriptieve inzichten uit taalanalyse tonen echter hoe taal in gebruik varieert en verandert. Dialecten en regionale varianten blijven bestaan en beïnvloeden de standaard, terwijl afwijkingen in sommige contexten als informeler of foutief kunnen worden gezien. Moderne vakliteratuur zoekt vaak een balans tussen normatieve richtlijnen en waarnemingen uit gebruiksdata.

Wat betreft inhoud gaat standaardgrammatica over morfologie (vervoegingen en woordvorming), syntaxis (zinsstructuur, woordvolgorde, congruentie) en zinsontleding (bijv. hoofd- en bijzinnen, hulpwerkwoorden). Ook punctuatie en orthografische afspraken vallen onder de bredere grammaticale begeleiding. In de Nederlandstalige wereld wordt de standaard meestal vastgesteld door taalautoriteiten zoals de Taalunie, onderwijsinstellingen en gangbare grammaticahandboeken; officiële spellingrichtlijnen liggen onder meer in Het Groene Boekje. Standaardgrammatica evolueert mee met veranderingen in taalgebruik, met als doel duidelijkheid en wederzijds begrip, terwijl variatie tussen dialecten en registers erkend blijft.