Semiactieve

Semiactieve is een term uit de taalkunde die verwijst naar een grammaticale stem of vorm die tussen actieve en passieve stemmen in ligt. In talen met semiactieve markering geeft het werkwoord een relatie aan tussen de handelende partij en de patiënt die anders is dan bij strikt actieve of strikt passieve constructies. Het idee is dat de betrokkenheid van de agent en/ of de getroffen patiënt niet volledig is geklasseerd als volwaardig agent of volwaardig patiënt, maar ergens daartussenin.

Semiactieve constructies komen voor in een beperkt aantal talen en zijn vaak onderdeel van grotere systemen van stem- of valentieveranderingen. De exacte realisatie varieert per taal: men kan wijzer worden naar een speciale affix op het werkwoord, een clitic, of een periphrastische constructie. Vaak interacteert de semiactieve markering met aspect, modus of evidentialiteit en kan deze stem samenhangen met de transitiviteit van de zin.

Wat betreft betekenis wordt semiactieve markering meestal gebruikt in transitieve zinnen om aan te geven dat de patiënt wel betrokken is bij de handeling, maar op een beperkte of niet-heel-zuivere manier. Het kan wijzen op regels waarin letsel, natuurlijke krachten, of externe factoren een rol spelen, of op situaties waarin de handelende partij niet volledig controleert wat er gebeurt. In sommige talen lijkt semiactief te benadrukken dat de relatie tussen agent en patiënt anders is dan in volledig actieve of volledig passieve uitspraken.

Relaties en vergelijkingen: semiactief verschilt van middenstem, indirecte passieve of antipassieve constructies in waar en hoe het voorkomt en welke semantiek het draagt. Het wordt vaak besproken in verband met split-ergativiteit en andere typeringen van stem- en valentieverschijnselen.