Proceslandschappen

Proceslandschappen is een benadering binnen landschapsarchitectuur, planologie en geografie die uitgaat van de processen die landschappen voortdurend vormen. In plaats van een statisch beeld te creëren, legt deze visie de nadruk op verandering, transformatie en leerprocessen als dragers van het landschap over tijd.

Een kernpunt is dat landschappen ontstaan uit de interactie tussen natuurlijke processen (waterhuishouding, hydrodynamica, sedimentatie, erosie, vegetatiegroei) en menselijke ingrepen (landgebruik, infrastructuur, stedelijke ontwikkeling). Deze interacties genereren dynamiek, onzekerheid en kansen, waardoor plannen rekening moeten houden met toekomstige veranderingsscenario’s en flexibiliteit vereisen.

Toepassingsvelden omvatten onder meer rivier- en deltalandschappen, kust- en duingebieden, (her)inrichting van natuur- en recreatiegebieden, en klimaatadaptatieprojecten waar waterbeheer en ruimte voor natuur centraal staan.

Methoden en aanpak omvatten adaptief management, scenario-planning, monitoring en evaluatie, participatieve processen met betrokken stakeholders, en het gebruik van GIS en dynamische modellen om veranderingen te anticiperen en te sturen.

Historische context: de term weerspiegelt een bredere verschuiving in de planologie en landschapsarchitectuur richting veerkracht en langetermijnbesturing, met aandacht voor tijd, onzekerheid en leerprocessen. Critici wijzen op de uitdaging om proceslandschappen concreet meetbaar en bestuurbaar te maken binnen budgettaire en politieke kaders.

Zie ook: dynamische landschappen, procesgericht ontwerp, veerkracht en klimaatadaptatie.