Participiumvorming

Participiumvorming is het gebied dat gaat over hoe participia worden gevormd uit werkwoorden in het Nederlands. Participia worden gebruikt in combinatie-tijden (voltooid deelwoord met hebben of zijn), in de passieve constructie, en als bijvoeglijke of bijwoordelijke kenmerken in zinssamenstellingen. Er zijn twee hoofdsoorten: het tegenwoordige (present) participium en het voltooid (past) participium.

Het tegenwoordige deelwoord, ook wel het present participium genoemd, wordt meestal gevormd door de stam van het werkwoord te nemen en hier -end aan te plakken (bijvoorbeeld werken → werkend, lopen → lopend, zingen → zingend). Het present participium functioneert vooral als bijvoeglijk naamwoord of in participiale zinnen: “de lopende man”, “Hij liep zingend naar huis.” In het Nederlands wordt deze vorm ook soms in bijwoordelijke uitdrukkingen gebruikt. Het wordt minder gebruikt om een lopende handeling als zodanig te markeren, zoals in sommige andere talen.

Het voltooid deelwoord wordt doorgaans gevormd met het voorvoegsel ge- en een -d-, -t-, of onregelmatig gevormd, afhankelijk van de stem van de stam. Voorbeelden: werken → gewerkt, zien → gezien, luisteren → geluisterd. Dit deelwoord wordt gebruikt met hebben of zijn om voltooide tijden te vormen (Ik heb gewerkt, Ik ben gegaan), als bijvoeglijk deelwoord (een geschreven brief) en in_passieve constructies (de brief is geschreven). Sommige werkwoorden hebben onregelmatige vormen (geweest bij zijn, gezien bij zien, gevonden bij vinden), en bij scheidbare prefixen kan de ge- soms tussen prefix en stam komen (opbellen → opgebeld, uitzoeken → uitgezocht).

Bij participiumvorming bestaan algemene regels en diverse uitzonderingen; voor leerdoeleinden helpt het om veelvoorkomende onregelmatigheden en de werking van ge- met scheidbare prefixen te oefenen.