Indeterminatie

Indeterminatie is een term die in verschillende vakgebieden wordt gebruikt om aan te geven dat de uitkomst, betekenis of waarde van een verschijnsel niet zonder meer vast te stellen is. Het begrip verwijst vaak naar grenzen van kennis, deterministische beschrijvingen of linguistische betekenissen die afhankelijk zijn van context of interpretatie.

In de filosofie van taal en wetenschap staat indeterminatie centraal in het idee van onderdetermination: uit de beschikbare feiten kunnen meerdere, logisch plausibele theorieën of vertalingen voortkomen, en geen objectieve maatstaf bepaalt eenduidig welke juist is. Een bekend voorbeeld is de indeterminatie van vertaling, zoals in theorieën van Willard Van Orman Quine, die betoogt dat theorie en taal de waarneming mede vormen en vertalingen van zinnen onderling kunnen worden afgewogen.

In de natuurkunde verwijst indeterminatie naar de onzekerheidsrelatie van Heisenberg, waarbij sommige paren van eigenschappen, zoals positie en impuls, niet tegelijkertijd met oneindig hoge precisie kunnen worden gemeten. Het quantummechanisch systeem wordt daarom niet deterministisch beschreven door vaste waarden, maar probabilistisch via golffuncties.

In de wiskunde komen indeterminante vormen voor in limieten, zoals 0/0 of ∞/∞. Deze vormen vereisen extra bewerkingen (bijv. L'Hôpital, algebraïsche herleidingen) om tot een betekenisvolle waarde te komen.

In de taal- en semantiekwetenschap verwijst indeterminatie naar vagueness en polysemie: woorden kunnen meerdere betekenissen hebben en de context bepaalt welke interpretatie passend is. In formele logica bestaan systemen met meerwaarde waarheidswaarden waarin uitspraken een onbepaalde waarde kunnen hebben.

Indeterminatie laat zien dat nauwkeurigheid en zekerheid afhangen van context, aannames en representaties, en dat verschillende disciplines manieren hebben om ermee om te gaan.