Falsifiëring

Falsifiëring is het proces waarbij een bewering, theorie of bewering als onwaar of weerlegbaar aangetoond wordt door tegenbewijzen of door feitelijk bewijs dat niet overeenkomt met de stelling. In brede zin kan falsifiëring verwijzen naar het aantonen dat iets fout is, of naar het tegengestelde van bevestiging. De term is afgeleid van het Latijnse falsificare, “vals maken”.

In de wetenschap wordt falsifiëring vaak gezien als een cruciale methode: een hypothese moet zo geformuleerd zijn dat ze bestand is tegen pogingen tot weerlegging. Karl Popper maakte hiervan de kern van het demarcatiecriterium: een theorie is wetenschappelijk als er mogelijk waarnemingen bestaan die haar kunnen falsifiëren. Met andere woorden, een theorie moet testbaar en weerlegbaar zijn, zodat voortschrijdende kennis zich kan ontwikkelen door falsificatie en opvolgende herzieningen.

Naast de wetenschappelijke betekenis wordt falsifiëring ook gebruikt voor het opzetten van studies en experimenten die beoogd waarheidsclaims proberen te weerleggen. Een veelvoorkomend misverstand is dat falsifiëring hetzelfde is als verifiëren; in de praktijk dienen waarnemingen en experimenten juist kritisch te zijn en kwetsbaar te blijven voor tegenbewijzen.

Daarnaast kent falsifiëring een andere connotatie in de context van onderzoeksintegriteit: het opzettelijk veranderen, fabriceren of misrepresenteren van data of resultaten wordt “falsificatie” genoemd en vormt een ernstige schending van wetenschappelijke ethiek en regelgeving.

Zie ook: falsifieerbaar, falsificatie, falsificatie in de wetenschap, demarcatiecriterium.