weerlegbaar

Weerlegbaar is een Nederlands bijvoeglijk naamwoord dat aangeeft dat een bewering, theorie of hypothese door tegenbewijs of tegenargumenten kan worden weerlegd. Een weerlegbare stelling maakt voorspellende uitspraken die in principe getest kunnen worden; als er tastbaar tegenbewijs verschijnt, kan de stelling worden verworpen.

Het begrip is nauw verwant aan falsifieerbaarheid, een term uit de logica en de wetenschapsfilosofie. In het Nederlands wordt vaak gesproken van weerlegbare uitspraken als vertaling van falsifiable. Het idee werd sterk beïnvloed door Karl Popper, die betoogde dat wetenschappelijke theorieën door pogingen tot weerleggen moeten worden getest en daardoor kunnen worden onderscheiden van niet-wetenschappelijke uitspraken. Volgens Popper is een theorie die zich aan geen enkele mogelijke uitkomst laat toetsen minder wetenschappelijk.

In de wetenschappelijke praktijk betekent weerlegbaarheid dat hypothesen en theorieën zodanig geformuleerd moeten zijn dat ze door waarnemingen of experimenten kunnen worden bevestigd of verworpen. Uitingen die geen mogelijkheid laten tot weerlegging worden vaak als niet-wetenschappelijk of ontestbaar beschouwd, wat een kernpunt is in de discussie over demarcatie tussen wetenschap en pseudowetenschap.

Voorbeelden van weerlegbare uitspraken zijn onder meer: “Alle zwanen zijn wit” — deze bewering kan worden weerlegd door de vondst van een zwarte zwaan. Een tegenspraakloze of onweerlegbare uitspraak daarentegen is moeilijk of onmogelijk te testen; dergelijke uitspraken worden in wetenschappelijke context doorgaans als niet-rijp voor falsifiëring beschouwd. Weerlegbaarheid blijft een centraal criterium in de evaluatie van de wetenschappelijke waarde van beweringen.