uitspraak

Uitspraak is een Nederlands woord met meerdere betekenissen. In de meest gebruikte zin verwijst het naar de manier waarop woorden worden uitgesproken: de uitspraak van een woord of taalvariant. Een tweede betekenis is een verklaring of oordeel, bijvoorbeeld een gerechtelijke uitspraak of een officiële uitspraak van een instantie.

In de taalkunde is uitspraak het geheel van fonetische en fonologische kenmerken die tonen hoe een klank of woord wordt uitgesproken. Het omvat articulatie van medeklinkers en klinkers, klankkleur, toonhoogte, klemtoon en intonatie. Uitspraak is vaak regionaal verschillend: standaard-Nederlandse uitspraak versus dialecten en sociolecten. Taalonderwijs behandelt uitspraak met luister- en spreekdoelen en vaak transcriptie met het Internationaal Fonetisch Alfabet (IPA).

In juridische context verwijst uitspraak naar een besluit van een rechter of commissie. Een rechtbank doet uitspraak in een zaak; de uitspraak kan een vonnis, arrest of beschikking zijn. Een uitspraak is meestal schriftelijk vastgelegd met motivering en kan aan beroepen onderworpen zijn.

Etymologisch gezien bestaat het woord uit- en spreek (spraak). Uit- geeft doorgaans een beweging naar buiten of tot stand brengen aan, terwijl spraak sluit op geluid en taaluiting. Gezamenlijk beschrijven deze betekenissen hoe menselijk communicatie en besluiten tot uitdrukking komen.

---