Absolutiteit

Absolutiteit is de eigenschap of toestand van iets dat als absoluut wordt beschouwd: volledig, onbepaald door omstandigheden, en onafhankelijk van relatieve maatstaven. Het woord gaat terug op het Latijnse absolutus, ‘losgemaakt, vrijgemaakt’, en duidt in het Nederlands op een vorm van finaliteit of universaliteit die niet afhankelijk is van context of verschil in mening.

In de filosofie wordt absolutiteit vaak gebruikt om een principe of waarheid te beschrijven die als onbetwistbaar of universeel wordt voorgesteld. Daarbij kan het verwijzen naar absolute waarheid, absolute noodzaak of een absolute geest—concepten waarbij iets als fundament van alle overige verschijnselen wordt gezien. Tegenover absolutiteit kan relativiteit of relativisme worden geplaatst, waardoor nadruk komt op afhankelijkheid van perspectief, cultuur of situatie.

In theologie en metafysica heeft absolutiteit een centrale rol bij het beschrijven van God of het ultieme realisme als zelfstandig bestaan en grondslag van alle bestaan. God wordt soms als absoluut realiteit of als onveranderlijke standaard van waarheid gezien, los van contingentie en menselijke interpretatie.

In ethiek en waardenleer wordt gesproken van absolute waarden of normativiteit wanneer bepaalde morele regels als universeel en onvoorwaardelijk worden voorgesteld, in tegenstelling tot context-afhankelijke normen. Dit staat vaak tegenover relativistische benaderingen die morele gezichtspunten als cultureel bepaald beschouwen.

Kritiek op absolutiteit wijst op de problematiek van universele claims in complexe, veranderende werkelijkheden. Desalniettemin blijft absolutiteit een belangrijke notie in discussies over universalisme, fundamentalisme en de verhouding tussen objectiviteit en perspectief.