zelfcentrisch

Zelfcentrisch is een Nederlands bijvoeglijk naamwoord dat verwijst naar iemand of iets dat de eigen persoon en de eigen belangen centraal stelt. Iemand die zelfcentrisch is, houdt meestal de wereld en de andere mensen op een manier die vooral draait om zichzelf, zonder systematische rekening te houden met de perspectieven, behoeften of waarden van anderen. De term heeft vaak een negatieve connotatie, maar kan ook objectief worden gebruikt om een tijdelijk of beperkt perspectief aan te duiden.

Etymologisch is zelfcentrisch afgeleid van zelf (het eigen ik) en centraal (rond het centrum gelegen). In het dagelijks taalgebruik kan zelfcentrisch zowel verwijzen naar persoonlijk gedrag als naar een standpunt of visie dat sterk op de eigen positie gericht is. Het woord onderscheidt zich van termen als egoïstisch en narcissistisch, waarmee nuanceverschillen bestaan: zelfcentrisch legt meer nadruk op de centrering van het zelf in waarneming of handelen, terwijl egoïsme en narcisme vaak morele of persoonlijkheidsaspecten benadrukken.

In de psychologie wordt vaak gesproken van egocentrisme: in de ontwikkeling (met name bij peuters volgens Piaget) verdwijnt dit naarmate men in staat gaat zijn tot het nemen van andermans perspectief. In een bredere sociale context kan een zelfcentrische houding leiden tot beperkte empathie, egocentrische biases bij oordelen en een gebrek aan gezamenlijke verantwoordelijkheid. Het begrip wordt veelal gebruikt in kritiek op communicatie, leiderschap en groepsdynamiek, maar kan ook in objectieve zin bestaan als een beschrijving van waarom iemand bepaalde keuzes maakt.

Zie ook: egocentrisme, egocentrische bias, narcissisme, empathie.