wetmatigheid

Wetmatigheid is een term uit de filosofie en de wetenschapsleer die verwijst naar een regelmaat of invariant in verschijnselen die onder vergelijkbare omstandigheden terugkeert en kan worden beschreven met algemene wetten of theorieën. Een wetmatigheid impliceert voorspelbaarheid: als de condities gelijk blijven, treden vergelijkbare uitkomsten op. Daardoor stelt het begrip wetmatigheid wetenschappers in staat systemen te modelleren, te verklaren en te voorspellen.

In de natuurwetenschappen worden wetmatigheden doorgaans geassocieerd met wetten en wetmatige modellen die universeel lijken binnen hun toepassingsgebied. Voorbeelden zijn de wetten van beweging, behoud van energie, en gaswetten; deze regels gelden onder afschermende aannames en in experimentele condities die controleren voor complicaties. De formulering kan afhangen van idealisaties zoals puntmassa’s of afwezigheid van wrijving.

In de sociale en menswetenschappen bestaan wetmatigheden eveneens, maar zijn ze vaak probabilistisch en contextafhankelijk. Patronen in menselijk gedrag, economie of demografie kunnen als wetmatigheden worden beschreven, maar ze dragen zelden absolute deterministiciteit en zijn gevoelig voor variatie, historische omstandigheden en beleidsinterventies. Zo blijven theorieën vaak hypotheses die met data getoetst worden en mogelijk herzien.

Historisch gezien heeft het idee van wetmatigheid een centrale plek ingenomen in de ontwikkeling van de empirische wetenschappen en de filosofie van de natuur. Het blijft onderwerp van debat over de aard van wetten, causale relaties en de grenzen van generaliseerbaarheid.