voortplantingswijze

Voortplantingswijze is de manier waarop organismen zich voortbrengen om soortspecifieke erfelijke informatie door te geven aan volgende generaties. In de biologie wordt doorgaans een onderscheid gemaakt tussen seksuele voortplanting en aseksuele voortplanting. De gekozen voortplantingswijze heeft invloed op genetische variatie, snelheid van vermeerdering en overlevingskansen onder verschillende omgevingsomstandigheden.

Seksuele voortplanting omvat de combinatie van geslachtscellen van twee ouders. Bevruchting resulteert in een zygote met een gemengde genetische samenstelling, wat leidt tot genetische variatie binnen de soort. Dit verhoogt de kans op aanpassing aan veranderende milieuomstandigheden. Voorbeelden zijn dieren die via geslachtsgemeenschap voortplanten en planten die via bestuiving en zaadzetting reproduceren. Bevruchting kan intern plaatsvinden (veel dieren, veel planten) of extern (sommige amfibieën, vissen) en eindigt in de ontwikkeling van nieuwe individuen uit zygoten of zaden.

Aseksuele voortplanting gebeurt zonder combinatie van gameten. De nakomelingen zijn genetisch identiek aan de moeder, oftewel klonen. Voorbeelden zijn binaire fission bij bacteriën, knopvorming bij sommige schimmels enproto plantvermeerdering zoals bij stekken, deling of knollen. Bij planten wordt vaak gesproken van vegetatieve voortplanting, een vorm van aseksuele vermeerdering die gebruikt wordt om cultivars te behouden of snel grote aantallen planten te produceren. Veelgebruikte methoden zijn stekken, enten, deling (divisie), stolonen, uitlopers en knollen.

Voordelen en nadelen van beide routes hangen samen met evolutie en praktijk: seksuele voortplanting biedt genetische variatie en aanpassingsvermogen maar vergt tijd en middelen; aseksuele voortplanting is snel en efficiënt maar levert minder genetische diversiteit. In horticulture en landbouw wordt voortplantingswijze bewust toegepast om gewenste eigenschappen te behouden of te verspreiden.