randschaduwen

Randschaduwen is een begrip dat voorkomt in optiek, beeldende kunst en fotografie en verwijst naar schaduwen langs de grens van een verlicht object waar licht slechts gedeeltelijk wordt geblokkeerd. De term is samengesteld uit rand (rand, zijde) en schaduw, en wordt in het Nederlands vaak gebruikt als vertaling van kenmerken zoals penumbra, de geleidelijke overgang van licht naar schaduw veroorzaakt door een uitgebreid lichtbron. De intensiteit van randschaduwen evolueert doorgaans van volledige verlicht­ing naar volledige schaduw langs de rand, waardoor een zachte rand ontstaat in plaats van een scherpe scheidslijn.

In optiek en verlichtingsontwerp beschrijven randschaduwen de natuurlijke afname van licht aan de randen van objecten. Ze hangen af van de geometrie van de lichtbron, de afstand tot het oppervlak en de eigenschappen van het oppervlak. Ze spelen een belangrijke rol in nauwkeurige schaduwsberekeningen, computergraphics en architectonische verlichting, omdat de mate van randondersteuning de waargenomen vorm en diepte beïnvloedt.

In de beeldende kunst worden randschaduwen gebruikt als techniek om volumetrie en ruimtelijkheid voor te stellen. Kunstenaars brengen vaak subtielere schaduwen langs de randen aan om de contour van een vorm te benadrukken zonder een duidelijke lijn te creëren.

In fotografie en cinematografie kunnen randschaduwen ontstaan of bewust worden toegepast door lensontwerp, diafragma en belichting, en kunnen ook het gevolg zijn van vignettering, waarbij de lichtval sterker afneemt aan de rand van het beeld. In astronomie en planetairwetenschap is een verwant begrip limb darkening, de geleidelijke afname van helderheid van centrum naar rand op een schijfvormig hemellichaam, wat als een vorm van randschaduw langs de grens kan worden beschreven.

Zie ook: penumbra, schaduw, schaduwwerking, vignettering.