placebogroep

Een placebogroep, of placebo­groep, is in klinisch onderzoek een controlegroep die een inert behandelingsmiddel ontvangt zonder actieve werkzame stof. Het doel is om vast te stellen of een nieuw geneesmiddel of behandeling effectiever is dan wat door toeval, verwachtingen en natuurlijke verloop zou kunnen ontstaan. Door vergelijking met de placebogroep kan men de werkelijke effectiviteit en mogelijke bijwerkingen van het onderzochte middel bepalen.

In een gebruikelijke studie gebeurt randomisatie: deelnemers worden willekeurig toegewezen aan de placebogroep of aan de experimentele groep. Blindering zorgt voor minder bias: bij single-blind weten deelnemers vaak niet welke behandeling zij krijgen, bij double-blind ook de onderzoekers niet. De placebo moet uiterlijk en wijze van toediening zo overeenkomen met het actieve middel dat kennismaking met de toegewezen groep niet onnodig veel influenceert.

Ethiek speelt een belangrijke rol bij het inzetten van placebogroepen. Het gebruik van placebo is soms discutabel wanneer er een bewezen effectieve behandeling bestaat; meestal wordt placebo toegepast wanneer geen betere behandeling beschikbaar is of wanneer het toevoegen van de placebo geen risico oplevert voor de deelnemer. De geïnformeerde toestemming van deelnemers is vereist, en in sommige gevallen wordt na afloop van de studie alsnog de actieve behandeling aangeboden of wordt een actieve comparator gebruikt.

Beperkingen en aandachtspunten omvatten onder meer variatie in placebo-responscaling, mogelijke nocebo-effecten en de interpretatie van bijwerkingen. Het begrip blijft een fundamenteel hulpmiddel in de evaluatie van werkzaamheid en veiligheid van nieuwe behandelingen.