opgezegde

Opgezegde is een term uit de Nederlandse grammatica die verwijst naar het deel van een zin dat het predicaat bevat. Het opgezegde geeft aan wat er over het onderwerp wordt gezegd en vormt doorgaans het kerngedeelte van de zin met betrekking tot tijd, aspect en modaliteit. In de meeste beschrijvingen ligt het accent op de werkwoordelijke component van het predicaat.

In de praktijk omvat het opgezegde meestal het finite werkwoord en eventuele hulpwerkwoorden. Bij samengestelde tijden wordt ook de hulpwerkwoordconstructie meegerekend (bijv. hebben/zijn + Participle). In zinnen met een koppelingwerkwoord (zoals zijn, worden) kan het opgezegde tevens het predicatieve deel bevatten, bijvoorbeeld een bijvoeglijk naamwoord of een zelfstandig naamwoord dat de toestand of eigenschap uitdrukt. In dergelijke gevallen spreekt men soms van een nominaal gezegde als het predicaat deels uit een nominale ingrediënten bestaat, afhankelijk van de grammaticale traditie.

Het opgezegde volgt meestal direct na het onderwerp in de woordvolgorde van de hoofdzin, maar kan bij inversie of vraagzinnen ook vooraan staan. In bijzinnen kan het opgezegde gepaard gaan met de finite werkwoordpositie aan het eind van de zin, vooral in samengestelde tijden of modale constructies.

Veel grammaticabeschrijvingen beschouwen het opgezegde als synoniem met het werkwoordelijk gezegde, hoewel sommige bronnen een nuance maken: het opgezegde kan verwijzen naar de volledige predicatieve kern van de zin, inclusief werkwoordelijke elementen, terwijl het nominale/ predicatieve deel apart kan worden aangeduid. Het begrip wordt veel gebruikt in onderwijs en analyse om zinsstructuur en zinsbetekenis te onderzoeken.

Voorbeelden: in "Zij heeft het boek gelezen" is "heeft gelezen" het opgezegde; in "Het is koud" is "is koud" het predicaat.