kwalitatiefcategorisch

Kwalitatief categorisch (ook wel kwalitatieve categorische variabelen) verwijst naar variabelen die uit discrete categorieën bestaan en waarvoor de waarden geen numerieke betekenis hebben. In de statistiek worden ze meestal onderverdeeld in nominale en ordinale variabelen. Nominale variabelen hebben geen inherent volgorde (bijv. geslacht, kleur, nationaliteit). Ordinale variabelen hebben wel een ordening of rangorde waaruit af te leiden is dat de ene categorie hoger of lager is dan de andere (bijv. opleidingsniveau: laag, middelbaar, hoog; Likert-schaal).

Descriptieve statistiek voor kwalitatief categorische data omvat frequentieverdelingen en verhoudingen, weergegeven als aantallen en percentages. Voor nominale data is de mode de meest representatieve maat, en men kan kruistabellen gebruiken om relaties met andere variabelen te onderzoeken. Voor ordinale data kan men naast mode ook de mediaan en percentielen rapporteren; de volgorde is relevant, maar afstanden tussen categorieën zijn niet noodzakelijk gelijk.

Analytisch worden voor relaties tussen categorische variabelen verschillende tests gebruikt. Voor twee categorische variabelen wordt vaak de chi-kwadraat test voor onafhankelijkheid toegepast; bij kleine steekproeven is Fisher’s exacte test geschikt. Voor de sterkte van de associatie tussen nominale variabelen kan men Cramér’s V gebruiken; voor ordinale variabelen kunnen Kendall’s tau-b en Spearman’s rho worden toegepast. Niet-parametrische methoden zijn vaak passend bij kwalitatief categorische data.

Veelvoorkomende visualisaties zijn staafdiagrammen en taartdiagrammen. Kwalitatieve categorische data komen veel voor in enquêtes, sociaalwetenschappelijk onderzoek en marktonderzoek, en vormen een centraal onderdeel van descriptieve analyses en inferentiële modellering wanneer numerieke aannames niet van toepassing zijn.