hoornlaag

Hoornlaag, in de dermatologie ook wel stratum corneum genoemd, is de buitenste laag van de epidermis. Ze bestaat uit hoorncellen (corneocyten) die gevuld zijn met keratine en ingebed zitten in een lipidenrijke matrix. De cellen zijn grotendeels anucleaat en ontstaan door het proces van keratinisatie (cornificatie), waarbij levende keratinocyten uit diepere epidermale lagen transformeren tot de beschermende oppervlaktelaag.

Anatomie en samenstelling: De hoornlaag is opgebouwd uit afgevlakte, dode cellen die meerdere cellagen vormen. Corneocyten zijn omgeven door een lipidenlaag die in lamellae is georganiseerd; cel-cel adhesie wordt onderhouden door corneodesmosomen, die geleidelijk worden afgebroken om desquamatie mogelijk te maken. Een cornified envelope vormt de plasmamembraan van de corneocyten en versterkt zo de barrière.

Vernieuwing: Keratinocyten ontstaan in de stratum basale, migreren omhoog door stratum spinosum en stratum granulosum, ondergaan cornificatie in het granulosum, verliezen hun kern en organellen en worden corneocyten. Het gehele proces duurt circa vier weken; desquamatie laat corneocyten los van het oppervlak.

Functie: De hoornlaag biedt een barrière tegen transepidermaal waterverlies en tegen chemische en microbiële invloeden, en levert mechanische bescherming en UV-bescherming. Het lipidenmembraan speelt ook een rol bij hydratatie en permeabiliteit.

Variatie en pathologie: De dikte van de hoornlaag varieert per lichaamsgebied; bij dik huid zoals handpalmen en voetzolen is de hoornlaag dikker. Aandoeningen rond keratinisatie of afschilfering kunnen leiden tot hyperkeratose, ichthyose of dermatitis. Droogte of schilfering kan wijzen op veranderingen in de functie van de hoornlaag.