gefosfateerde

Gefosfateerde is een term uit de biochemie en moleculaire biologie die verwijst naar een molecuul waaraan één of meer fosfaatgroepen zijn toegevoegd via fosforylering. In het Nederlands wordt het vooral gebruikt voor eiwitten: gefosfateerde eiwitten. Fosforylering is een covalente modificatie waarbij een fosfaatgroep wordt overgebracht door enzymen die kinases worden genoemd. De fosfaatgroep wordt meestal aangebracht op hydroxylgroepen van aminozuren zoals serine, threonine of tyrosine, maar ook op andere moleculen zoals lipiden kan fosforylering plaatsvinden. Fosforylering is doorgaans reversibel; fosfatasen verwijderen fosfaatgroepen en keren de modificatie weer terug.

De functionele effecten variëren afhankelijk van de locatie en context: gefosfateerde eiwitten kunnen hun activiteit wisselen, conformatie veranderen, partnerschappen met andere eiwitten of lipiden wijzigen en hun subcellulaire lokalisatie bepalen. Fosforylering is een cruciaal mechanisme in signaaltransductie en de regulatie van processen zoals celgroei, differentiatie, glucosestofwisseling en apoptose. In veel signaalnetwerken vormen gefosfateerde eiwitten schakelaars die de doorgifte van signalen kunnen aan- of uitzetten.

Detectie en analyse van gefosfateerde moleculen gebeurt met fosfo-specifieke antilichamen (bij immunoblotting of immunohistochemie), massaspectrometrie en speciale gelelektroforese (zoals Phos-tag). Onbalans in fosforyleringspatronen wordt in verband gebracht met diverse ziekten, waaronder kanker, diabetes en neurodegeneratieve aandoeningen.