extrinsiek

Extrinsiek is een Nederlands adjectief dat verwijst naar wat van buitenaf komt of van buiten een systeem of object afhangt. Het is het tegenovergestelde van intrinsiek, wat verwijst naar kenmerken die inherent of inwendig zijn. De term wordt in diverse vakgebieden gebruikt om externe oorzaken, omstandigheden of relaties van interne eigenschappen te onderscheiden.

In de filosofie en ontologie onderscheiden extrinsieke eigenschappen zich doordat hun aanwezigheid of waarde afhankelijk is van een relatie met andere dingen of de omgeving, terwijl intrinsieke eigenschappen onveranderlijk aanwezig zijn bij het object zelf.

In de wiskunde en meetkunde kan men spreken van extrinsieke eigenschappen wanneer ze gedefinieerd zijn ten opzichte van een omgevingsruimte, bijvoorbeeld bij extrinsieke kromming van een submanifold in een hogere ruimte. Dit staat vaak in contrast met intrinsieke kenmerken die puur in de structuur van de ruimte zelf bestaan.

In de psychologie verwijst extrinsieke motivatie naar drijfveren die voortkomen uit externe beloningen, druk of erkenning, in tegenstelling tot intrinsieke motivatie die uit de activiteit zelf voortkomt.

Daarnaast wordt de term gebruikt in biologie, geneeskunde en materiaalwetenschap om externe factoren of defecten aan te duiden. Bijvoorbeeld extrinsieke factoren die milieu-invloeden betreffen, of extrinsieke defecten zoals onzuiverheden in een kristal die van buitenaf in het materiaal zijn geïntroduceerd.

Het woord is afgeleid van het Latijnse extrinsecus en via het Frans in het Nederlands terechtgekomen; vergelijkbare termen bestaan in andere talen. Het gebruik van extrinsiek verschilt per vakgebied, maar de kern blijft het onderscheid tussen wat van buitenaf komt en wat inherent is.