evidentiële

Evidentiële is een term uit de taalkunde die verwijst naar de grammaticale categorie die aangeeft via welke bron van kennis een uitspraak wordt ondersteund. In talen met evidentialiteit wordt de zin vaak vergezeld door een marker die de herkomst van de informatie aangeeft, zoals directe waarneming, rapportage door iemand anders, of afleiding uit feiten. De term wordt gebruikt om de structuur en de betekenis van deze markers te beschrijven en vergelijkbaar te maken over talen heen.

Typen van evidentialiteit worden doorgaans onderverdeeld in directe, indirecte en inferentiële bronnen. Een directe of sensorische evidential duidt aan dat de spreker de informatie zelf heeft waargenomen (bijvoorbeeld met zintuigen). Een indirecte of rapportatieve evidential geeft aan dat de spreker informatie heeft verkregen uit wat anderen hebben gezegd of uit rapportage. Een inferentiële evidential drukt uit dat de spreker afleiding of gevolgtrekking heeft gemaakt. In sommige talen bestaan ook non-visual of andere sensorische subtypen. De markering kan morfologisch zijn (zoals affixen of partikels) of syntactisch via losse woorden of zinnen.

Evidentialiteit is onderscheiden van, maar verwant aan, epistemische modale betekenis. Epistemische modaliteit gaat over de waarschijnlijkheid of zekerheid van een uitspraak, terwijl evidentialiteit zich richt op de bron van de kennis zelf. In veel talen vormt evidentialiteit een geïntegreerd onderdeel van de grammatica en kan het de intentie, overtuiging en geloofwaardigheid beïnvloeden.

Toepassingen en onderzoek richten zich op taaltypologie, descriptieve taalkunde en de historische ontwikkeling van markers. In het Nederlands wordt de term evidentiële gebruikt om deze categorie aan te duiden, terwijl veel talen wereldwijd varianten hebben die direct, indirect en inferentiële bronnen onderscheiden.