dislociaties

Dislociaties zijn verschijnselen waarbij de normale integratie van gedachten, herinneringen, gevoelens en waarneming tijdelijk verstoord raakt. Ze kunnen variëren van vluchtige ervaringen van onwerkelijkheid tot langdurige, duidelijke verlies van geheugen of identiteit. Dislociaties worden vaak besproken als onderdeel van dissociatieve stoornissen, maar kunnen ook optreden bij trauma-gerelateerde aandoeningen en bij andere psychische stoornissen.

Veelvoorkomende vormen zijn depersonalisatie (het gevoel buiten zichzelf te staan of de eigen gedachten als vreemd te ervaren) en derealisatie (de omgeving voelt onwerkelijk of vervreemdend aan). Daarnaast bestaat dissociatieve amnesie, waarbij belangrijke herinneringen ontbreken rond belangrijke gebeurtenissen, vaak gepaard gaand met een dissociatieve fugue. Dissociatieve identiteitsstoornis (DIS), vroeger bekend als meervoudige persoonlijkheidsstoornis, kenmerkt zich door het bestaan van twee of meer afzonderlijke identiteitstoestanden. Er zijn ook andere gespecificeerde dissociatieve stoornissen waarin dissociatie een prominent symptoom is maar niet volledig aan alle criteria voldoet.

Oorzaken zijn sterk gerelateerd aan traumatische ervaringen, vooral in de jeugd, en aan langdurige blootstelling aan extreem stressniveau. Dissociatie kan functioneren als een copingmechanisme om overweldigende gebeurtenissen te beheersen. Biologische en genetische factoren kunnen een ondersteunende rol spelen.

Diagnose gebeurt doorgaans via klinische beoordeling volgens DSM--5 of ICD--11, door het uitsluiten van andere oorzaken zoals schizofrenie of PTSS en het beoordelen van het patroon en de impact van dissociatieve symptomen. Behandeling richt zich op traumagerichte psychotherapie (bijv. EMDR, cognitieve-behaviorale en integratieve benaderingen) en behandeling van comorbide symptomen zoals angst en depressie; medicatie wordt vooral gebruikt voor bijkomende klachten. Prognose varieert per persoon en hangt sterk af van tijdige, passende behandeling.