bestralingsfaciliteiten

Bestralingsfaciliteiten zijn gespecialiseerde locaties waar materialen of lichaamsweefsels worden blootgesteld aan ioniserende straling met het doel behandelen, steriliseren of onderzoeken. Ze maken gebruik van bronnen van straling of van particle accelerators om een gewenste stralingsdosis te leveren onder gecontroleerde omstandigheden. De faciliteiten variëren naar toepassing: medische bestraling in ziekenhuizen voor radiotherapie, industriële bestraling voor het steriliseren van medische hulpmiddelen en verpakkingen, en onderzoeksfaciliteiten voor materiaalonderzoek en stralingswetenschap.

In medisch gebruik bevinden zich vaak lineaire versnellers die externe bestraling leveren en systemen voor brachytherapie waarbij radioactieve bronnen relatief dichtbij of in het ziektegebied worden geplaatst. In industriële en onderzoeksomgevingen wordt zowel gamma-irradiatie (bijvoorbeeld met radioactieve bronnen zoals cobalt-60 of cesium-137) als elektronendreams of röntgenstraling opgewekt door lineaire versnellers toegepast. De keuze van techniek hangt af van de gewenste dosis, doelsegment en de aard van het materiaal of weefsel.

Veiligheid en regelgeving vormen een kernonderdeel van elke bestralingsfaciliteit. Ontwerpen omvat shielding, beveiligde toegangscontrole en interlocks, terwijl dosimetrie, kwaliteitscontrole en training van personeel centraal staan. Het toezicht vindt doorgaans plaats door onafhankelijke stralingsbeschermingsautoriteiten op nationaal niveau (bij voorbeeld ANVS in Nederland) en Europese kaders, met het ALARA-principe als leidraad. Decommissioning en veilige verwijdering van bronnen en apparatuur zijn laatste fasen, gevolgd door milieu- en gezondheidszorgaspecten en verantwoord beheer van afval.