Transcriptievormen

Transcriptievormen verwijzen naar de verschillende manieren waarop gesproken taal schriftelijk kan worden vastgelegd. Ze bepalen hoe nauwkeurig geluid, uitspraak, woordkeuze en niet-verbale signalen worden weergegeven, en welke details wel of niet worden benadrukt. De keuze hangt af van het doel van de transcriptie en van de discipline die het gebruikt.

De meest voorkomende vormen zijn orthografische, fonemische en fonetische transcriptie. Orthografische transcriptie levert een letterlijke weergave volgens de taal van de spreker, inclusief interpunctie en soms aanduidingen van stiltes of klemtoon. Deze vorm is gebruikelijk in journalistiek, sociale wetenschappen en kwalitatief onderzoek waar leesbaarheid centraal staat. Fonemische transcriptie geeft de onderliggende klankstructuur weer met fonemen, meestal tussen schuine strepen (/ /). Deze “brede” transcriptie laat variatie in realisatie achterwege en richt zich op het klanksysteem van de taal. Fonetische transcriptie is nauwer en gebruikt vierkante haakjes [ ], inclusief diakritische tekens die details zoals articulatie, allofonen en exact genoemde klankspectra weergeven.

Prosodische transcriptie voegt elementen toe als intonatie, klemtoon en ritme. Dit kan stapjes of labels bevatten die de toonhoogtepatronen beschrijven. Daarnaast bestaan transcriptievormen die temporele informatie toevoegen, zoals tijdcodes of speakeramenlabels, wat vooral van belang is bij audio- en videoanalyse in onderzoeks- en mediaomgevingen.

In de praktijk bestaan er gestandaardiseerde conventies en richtlijnen, bijvoorbeeld voor taalkundig onderzoek of conversatiestudie, waarbij gekozen wordt voor een specifieke combinatie van transcriptie-typen afhankelijk van de onderzoeksvraag en de gewenste mate van detail.