Taalgemeenschap

Een taalgemeenschap is een sociale groep mensen die een bepaalde taal of taalvariëteit gezamenlijk gebruiken en gemeenschappelijke normen voor het taalgebruik ontwikkelen en onderhouden. In de sociolinguïstiek wordt de term vaak geassocieerd met het Engelse begrip 'speech community'. De grenzen van een taalgemeenschap zijn vaak geografisch, sociaal, professioneel of op interesse gebaseerd en kunnen verschuiven naarmate mensen, contact en media veranderen.

Binnen een taalgemeenschap ligt een taalrepertoire ten grondslag dat standaardtaal, regionale dialecten, sociolecten, jargon en stilistische conventies omvat. Communicatie wordt gestuurd door normen over uitspraak, grammatica, woordenselectie en discursieve gewoonten. De normen bepalen wie als competente spreker geldt en welke vormen in verschillende contexten — bijvoorbeeld formele instellingen versus informele situaties — gepast zijn. Variatie komt veel voor en sprekers kunnen codes of stijlen wisselen afhankelijk van publiek, doel en identiteit.

Onderzoek naar taalgemeenschappen helpt bij het verklaren van taalvariatie, taalverandering en identiteit. Thema’s omvatten codewisseling, taalaansluiting (accommodatie) en houdingen ten opzichte van variëteiten. Het concept heeft ook relatie tot taalbeleid en taalkundige ideologie, omdat prestige en stigma de normen van een taalgemeenschap kunnen versterken of ondermijnen.

Voorbeelden zijn de gemeenschap rondom standaardnederlands in Nederland en in Vlaanderen, regionale Nederlandstalige gemeenschappen, professionele en online gemeenschappen met gedeeld jargon, en transnationale taalgemeenschappen ontstaan door migratie of digitale media. Hoewel een taalgemeenschap uitgaat van gedeelde normen, is ze heterogeen en bestaan er interne verschillen en verschuivende grenzen door contact met andere talen en sociale groepen.