Onvrijwillige

Onvrijwillige is in het Nederlands een bijvoeglijk naamwoord dat aangeeft dat iets niet uit vrije wil gebeurt; het wijst op dwang, gebrek aan toestemming of een verplichting. De term is opgebouwd uit on- als ontkenning en vrijwillig, en wordt gebruikt om aan te geven dat handelen of ingrijpen niet uit eigen keuze voortkomt. Het woord functioneert meestal als attributief adjectief voor een zelfstandig naamwoord, bijvoorbeeld onvrijwillige arbeid of onvrijwillige opname. In de meeste gevallen krijgt het adj. -e bij determiners zoals 'de' of 'het' (de onvrijwillige patiënt). Als bijwoord is de vorm onvrijwillig gebruikelijk, bijvoorbeeld in zinsdelen zoals iemand heeft iets onvrijwillig gedaan.

In de praktijk komt onvrijwillige vooral voor in de context van zorg, recht en sociale geschiedenis. In de gezondheidszorg verwijst 'onvrijwillige zorg' naar zorg of behandeling die zonder expliciete toestemming wordt verleend, bijvoorbeeld onder dwang. In Nederland regelen wetten zoals de Wet verplichte ggz (Wvggz) en de Wet zorg en dwang (Wzd) wanneer en hoe dwangzorg mag worden toegepast, met termen als gedwongen opname of dwangbehandeling. In arbeidsrecht en historische context kan 'onvrijwillige arbeid' verwijzen naar arbeid die onder dwang is verricht, hoewel dit tegenwoordig vaker in donkere historische periodes wordt genoemd dan in hedendaags recht.

Verwant zijn vrijwillig, vrijwillige zorg, dwang en gedwongen zorg. De term benadrukt het ontbreken van vrije toestemming en wordt gebruikt om situaties te beschrijven waarin legaliteit en ethiek rond autonomie moeten worden afgewogen.