Kleuringsproces

Kleuringsproces is een verzamelterm voor methoden waarmee materialen gekleurd worden met kleurstoffen of pigmenten. Kleurstoffen lossen op in een vloeistof en binden chemisch of fysisch aan het materiaal; pigmenten blijven als kleine deeltjes op of nabij het oppervlak. Veelvoorkomende toepassingen bevinden zich in textiel, papier, leer en kunststof.

Bij het kleuringsproces spreken we vaak van voorbehandeling, inwerking van kleurstoffen en fixatie. Voorbehandeling bereidt de ondergrond voor op opname, bijvoorbeeld door reinigen, ontvetten of pH-aanpassing. Kleurstoffen worden onderverdeeld in categorieën zoals directe kleurstoffen, reactieve kleurstoffen, vatkleurstoffen en disperse kleurstoffen. De binding met een vezel kan chemisch (reactie met de vezel) of fysisch (opname en mechanische vastzetting) plaatsvinden; voor natuurlijke vezels wordt soms een mordant gebruikt om de kleurstof beter te laten hechten.

Veelgebruikte technieken zijn onderdompelingskleuring (immersie-dyeing), padding (het stuk textiel door een kleuroplossing halen en laten uitlekken) en verschillende drukmethoden zoals zeefdruk en rotatiedruk. Daarnaast bestaan er digitale textielprinttechnieken die kleurstoffen direct op het oppervlak aanbrengen. Bij pigmentkleuring worden pigmenten meestal met bindmiddel op het oppervlak bevestigd.

Kwaliteit wordt beoordeeld aan color fastness en uniformiteit. Belangrijke factoren zijn het type vezel, de kleurstofklasse, temperatuur, pH en de aanwezigheid van hulpstoffen zoals zout en complexeringsmiddelen. Effecten zoals bleekmiddelbestendigheid, lichtvastheid en wasvastheid geven de duurzaamheid van de kleur aan.

Toepassingen van kleuringsprocessen zijn vooral in de textielindustrie, maar ook in papier-, leer- en kunststoftoepassingen. Milieuprestaties en regelgeving spelen een steeds grotere rol, met aandacht voor afvalwater, waterverbruik en de veiligheid van kleurstoffen en hulpstoffen.