Dualistische

Dualistische is een Nederlandse bijvoeglijk naamwoord van het begrip dualisme. Het wordt gebruikt om opvattingen, theorieën of systemen te beschrijven die uitgaan van twee fundamentele realiteiten, principes of substanties. In de filosofie gaat dualistisch doorgaans om het idee dat de werkelijkheid uit twee onderscheiden elementen bestaat; in religie en theologie kan het verwijzen naar een tweevoudige strijd of scheiding tussen tegengestelde principes.

In de filosofie is dualisme een overkoepelende term voor theorieën die twee onderscheidene soorten entiteiten of realiteiten postuleren. Voorbeelden zijn substantiële dualisme, waarin geest en materie als twee verschillende substanties worden opgevat, en eigenschapsdualisme, waarbij twee soorten eigenschappen naast elkaar bestaan. Interactie-dualisme (interactie tussen geest en lichaam) is een andere variant. Het Cartesianisch dualisme van René Descartes is het bekendste voorbeeld: denkende geest (res cogitans) en uitdijende materie (res extensa) vormen twee verschillende substanties die met elkaar in wisselwerking staan. Het debat met physicalisme en non-reductief physicalisme is een centraal thema in de hedendaagse filosofie van de geest.

In religie en theologie kan dualisme verwijzen naar kosmische strijd tussen goed en kwaad, of naar een scheiding tussen goddelijke en schepselijke werkelijkheden. Traditionele voorbeelden zijn elementen van zoroastrisme, gnosticisme en manichaïsme, maar dualistische thema’s komen ook in andere religieuze tradities voor.

In het dagelijks taalgebruik beschrijft dualistisch vaak benaderingen die twee tegenovergestelde of complementaire factoren benadrukken, bijvoorbeeld in psychologisch of sociologisch onderzoek. Etymologisch komt dualistische van het Latijnse dualis, via Frans dualiste.