volumenverlies

Volumenverlies, in medische termen ook wel hypovolemie of volume depletion genoemd, verwijst naar een afname van het intravasculaire volume van bloed en plasma. Het kan optreden als gevolg van verlies van vocht en plasma wegens bloedverlies, uitdroging of derde-ruimte-verschuivingen, en heeft invloed op de weefselperfusie en het zuurstoftransport.

Oorzaken zijn onder meer acuut bloedverlies door trauma of operaties, ernstige diarree of braken, overmatig zweten, brandwonden, overmatig gebruik van diuretica, en sepsis of pancreatitis waarbij vocht uit de bloedsomloop in interstitiële ruimten wordt getrokken. Ook bij ouderen, patiënten met nier- of hartziekten of bij uitdroging door koorts kan volumenverlies snel ontstaan.

Klinische presentatie varieert afhankelijk van de ernst en snelheid van verlies. Veelvoorkomende tekenen zijn tachycardie, orthostatische hypotensie, droge slijmvliezen, verminderde huidturgor, geringe urineproductie en verwardheid bij ouderen. Bij ernstige hypovolemie kan shock ontstaan met lage bloeddruk en verminderde organenperfusie.

Diagnose is meestal klinisch, ondersteund door vitale functies en urinestatus. Laboratoriumonderzoek kan wijzen op verhoogde BUN/creatinine-ratio bij uitdroging, geconcentreerd bloed bij verlies van plasma, en lactaatverhoging bij verminderde weefseldoorbloeding. Het bepalen van de oorzaak is essentieel voor gerichte behandeling.

Behandeling richt zich op snelle fluid resuscitatie en bronaanpak van de oorzaak. Eerstelijnstherapie bestaat uit intraveneuze toediening van kristalloid oplossingen (bijv. fysiologisch zout of Ringer’s lactaat) met doelmatige monitoring van urineproductie en vitale functies. Bij bloedverlies kunnen bloedproducten nodig zijn; bij shock kunnen vasoactieve medicatie worden ingezet. Preventie omvat de tijdige herkenning van risico’s en zorgvuldige vochtbalans, vooral bij kwetsbare patiënten.