viroidien

Viroidien zijn de kleinste bekende ziekteverwekkers en bestaan uitsluitend uit een kort circulair RNA-molecuul. Ze zijn niet gecodeerd voor eiwitten en missen een proteïneomhulling, waardoor ze volledig afhankelijk zijn van de gastheercel voor replicatie en functies. Viroiden infecteren voornamelijk planten en kunnen aanzienlijke opbrengst- en kwaliteitsverliezen veroorzaken.

Structuur en classificatie

Viroiden bestaan uit enkelstrengig RNA dat circulariseert tot een compacte molecuulstructuur. Ze worden onderverdeeld in twee families: Pospiviroidae en Avsunviroidae. In Pospiviroidae gebeurt replicatie meestal in de celkern met behulp van de host RNA-polymerase II; Avsunviroidae repliceert in chloroplasten en vertoont ribozymatische activiteit (hammerhead-ribozenymes) die zelfknippingen mogelijk maken. Beide groepen gebruiken een rollende-cirkel-achtige replicatie, maar verschillen in locatie en biochemische mechanismen.

Ziektebeeld en gastheerspectrum

Viroiden infecteren voornamelijk planten en veroorzaken een scala aan symptomen zoals groeisymmetrie, strekking, verkleuringen, misvormingen en verminderde opbrengsten. Voorbeelden van bekende viroiden zijn de potato spindle tuber viroid (PSTVd), citrus exocortis viroid, chrysanthemum stunt viroid en hop stunt viroid. De ernst en het soort symptomen hangen af van de viroidsoort, het gewas en omgevingsfactoren.

Overdracht en bestrijding

Overdracht vindt vooral plaats via mechanische besmetting, bijvoorbeeld bij het hanteren van besmette planten, via vermeerdering van plantenmateriaal of door grafting. Sommige viroiden kunnen via zaden of stuifmeel worden overgebracht. Er bestaan geen curatieve behandelingen; beheer richt zich op preventie en bestrijding door het gebruik van certificaat-vrij plantenmateriaal, strikte hygiëne en verwijdering van geïnfecteerde planten. Detectie gebeurt met moleculaire methoden zoals RT-qPCR en Northern blot.

Theoretische en praktische betekenis

Viroiden illustreren de diversiteit van naïeve RNA-pathogenen en benadrukken de rol van hostfactoren in replicatie. Ze vormen een belangrijk onderzoeksgebied voor plantenvirologie en plantgezondheid.