vertikaal

Vertikaal is een term in het Nederlands die een richting of oriëntatie aanduidt die loodrecht staat op een horizontale referentie, oftewel langs de verticale as. In dagelijks taalgebruik betekent vertikaal vaak “boven naar beneden” of “recht omhoog” en wordt het tegenovergestelde als horizontaal gezien. Het woord wordt breed toegepast in zowel taal als techniek om verschuivingen, uitlijning en positie te beschrijven.

De etymologie van vertikaal gaat terug op het Latijnse verticalis, afgeleid van het woord vertex, wat top of kruispunt betekent. Via het Frans en andere talen is het in het Nederlands opgenomen als vertikaal, met dezelfde betekenis van richting of aanhouding langs de verticale as.

Toepassingen van vertikaal komen voor in diverse vakgebieden. In de wiskunde en natuurwetenschappen verwijst het naar de richting langs de verticale as en wordt in grafieken bijvoorbeeld de y-as vaak als verticaal gezien. In bouwkunde en architectuur duiden verticale elementen zoals kolommen en gevels op hoogte en stabiele structuur. In grafisch ontwerp en fotografie verwijst vertikaal naar composities of beelden die langs de verticale as zijn georiënteerd, zoals portrait-frames. In bedrijfs- en economische context wordt gesproken van verticale integratie en verticale markten, termen die verwijzen naar mate van controle over opeenvolgende schakels of gespecialiseerde sectoren. Verder wordt in de landbouw vaak gesproken van verticaal telen, oftewel verticale farming, waarbij planten in lagen boven elkaar worden gekweekt.