vaatstructuren

Vaatstructuren verwijzen naar netwerken van vloeistofvaten die transporteren binnen organismen. Bij dieren bestaan ze uit bloedvaten en lymfevaten: slagaders, aderen en haarvaten, evenals het lymfestelsel. Bij planten verwijzen vaatsystemen naar de vaatbundels, waarin xyleem en phloem water, mineralen en organische stoffen transporteren.

Bij dieren bestaan de vaten uit drie lagen: tunica intima (endotheel), tunica media (spier- en elastische vezels) en tunica externa/adventitia (bindweefsel). Slagaders hebben doorgaans een dikke tunica media en elastische lamellae, wat helpt bij de geleiding van bloed onder hoge druk. Aderen hebben dunnere wanden en vaak kleppen om terugstroom te voorkomen, terwijl haarvaten bestaan uit een enkele endotheellaag met een dunne basale lamina, wat uitwisseling vergemakkelijkt.

Capillairen komen voor in typen: continu, fenestrerend en sinusoïdaal, met toenemende doorlaatbaarheid. Ze vormen de belangrijkste uitwisselingsnetwerken tussen bloed en weefsel. Via diffusie, filtratie en osmotische processen vindt uitwisseling van zuurstof, koolstofdioxide, voedingsstoffen en afvalstoffen plaats. Daarnaast spelen lymfevaten een rol bij overtollige interstitiële vloeistof en vettransport.

Bij planten bestaat de vaatsstructuur uit xyleem en phloem in de vaatbundels. Xyleem transporteert water en mineralen vanuit de wortels naar bladeren en bestaat uit vaatvaten en tracheïden met lignineversterkte wanden. Phloem transporteert suikers en andere organische stoffen door zeefbuizen en hulpcellen (begeleidende cellen). De vaatbundels leveren structuur en vormen een geïntegreerd transportsysteem voor de plant.