ubiquitinelezers

Ubiquitinelezers zijn eiwitten of eiwitmodules die ubiquitine of polyubiquitinereketens op substraten herkennen. Ze fungeren als interpreters van de ubiquitinecode en bepalen de uiteindelijke bestemming van een ubiquitinering-tag, bijvoorbeeld afbraak, signaaltransductie of transport binnen de cel. De herkenning gebeurt doorgaans via ubiquitinebindende domeinen (UBD’s) zoals UBA-, UIM-, UBZ-, NZF- en UBX-domeinen. Sommige lezers bevatten meerdere domeinen en kunnen de herkenning van specifieke ketenlengtes en koppelingen (bijv. K48- versus K63- gekoppelde ketens) differentiëren.

Functies en rollen

Ubiquitinelezers dienen vaak als cargo-receptoren of adaptorproteïnen. Ze brengen ubiquitineerde substraten naar hun bestemming: proteasomale afbraak, autofagie, DNA-schademarkering en -herstel, of intracellulair transport en recycling. Voorbeelden van lezers zijn proteasoomreceptoren zoals Rpn10 (S5a) en Rpn13, die helpen bij de detectie van ubiquitineerde substrates voor degradatie. In de autofagie spelen lezers zoals p62/SQSTM1, NBR1, OPTN en TAX1BP1 een rol door ubiquitineerde cargo te binden en deze via LC3 te leveren aan autophagosomen. In DNA-schade-responsnetwerken herkennen lezers zoals RAP80 K63-gekoppelde ubiquitine en recruteren zij reparatiecomplexen.

Betekenis en klinische implicaties

Omdat ubiquitinelezers de fate van ubiquitineringssignalering bepalen, kunnen defecten of disfunctioneren bijdragen aan ziekten zoals neurodegeneratieve aandoeningen, kanker en immuunstoornissen. Onderzoek naar de netwerken van lezers, hun specificiteit voor verschillende ubiquitineketens en hun potentiële als therapeutische doelwitten loopt voort.