tekstcomplexiteit

Tekstcomplexiteit verwijst naar de mate waarin een tekst voor lezers moeilijk te begrijpen is. Het begrip is niet absoluut maar afhankelijk van de doelgroep, de taak, de context en voorkennis. Tekstcomplexiteit ontstaat uit een combinatie van taalkundige kenmerken en cognitieve eisen die aan de lezer worden gesteld.

Belangrijke factoren zijn onder meer de woordkeuze en woordlengte (lexicale complexiteit), de zinsbouw en zinslengte (syntactische complexiteit), de mate van cohesie en referentiële duidelijkheid, en de structuur en argumentatie van de tekst. Ook domeinspecifieke terminologie, abstraciteit en de context waarin de tekst wordt gelezen spelen een rol.

Voor het meten van tekstcomplexiteit bestaan leesbaarheidsformules zoals LIX en de Flesch Reading Ease. In het Nederlandse taalgebied worden vaak LIX en verwante indexen gebruikt; andere formules zoals Flesch-Kincaid worden ook toegepast. Deze indices geven een ruwe indicatie van lees- en interpretatielast, maar sluiten de inhoud niet volledig uit.

In onderwijs en redactie wordt tekstcomplexiteit gebruikt om teksten af te stemmen op het lezerspubliek, om lesmateriaal aan te passen en om de leesomgeving toegankelijk te maken. Het begrip is ook relevant bij vertalingen, journalistiek en digitale toegankelijkheid.

Kritiek op leesbaarheidsindices benadrukt dat begrip afhangt van achtergrondkennis, culturele context en motivatie, die niet volledig door statistieken kunnen worden weergegeven. Daarom worden tekstcomplexiteitsmetingen doorgaans aangevuld met kwalitatieve beoordeling en leesonafhankelijke evaluatie.